Merhabalar; Sevgili Hemşehrilerim, Değerli Okurlarım. İş bu yazımızda muristen intikal eden tarım arazilerinin mirasçılara özellikle ehil mirasçı olan tarafa özgülenmesi üzerinde durulacaktır. Bu durum tarımsal arazilerin mirasçılar arasında eşit paylaştırılması gerektiği kuralına istisna şeklinde getirilmiş bir düzenlemedir.
6537 sayılı 15.05.2014 yılında yürürlüğe giren “Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile hukuk düzenimizce açıklanan yeni bir terim ehil mirasçılık terimi kazandırılmıştır. Ehil mirasçılık ise; tarımsal arazilerin mirasçılar arasında eşit paylaştırılması gerektiği kuralına istisna şeklinde getirilmiş bir düzenlemedir. Şöyle ki; ehil mirasçı olabilme şartlarının sağlaması koşuluyla tarım arazisi, birden fazla mirasçı bulunsa bile, şartları sağlayan mirasçıya bırakılabilecektir. Kanunda bu mirasçıya “ehil mirasçı” denilmektedir. Peki ehil mirasçı olabilme şartları nelerdir?
Ehil mirasçıların nitelikleri yönetmelik ile belirlenmektedir. Tarımsal Arazilerin Mülkiyetinin Devrine İlişkin Yönetmelik 10. Maddesine göre yapılan hesaplama sonucunda elli puan ve yukarısına sahip olan mirasçı ehil mirasçı olarak kabul edilir. Puanlama ise şu şekildedir:
Mirasçılardan;
a) Geçimini mirasa konu tarım arazilerinden sağlayanlara yirmi puan,
b) Tarım dışı geliri bulunmayanlara on puan,
c) Eşi fiilen tarımsal faaliyette bulunanlara on puan,
ç) Tarımsal arazileri işleyebilecek mesleki bilgi ve beceriye sahip olanlara on puan,
d) Mirasa konu arazilerin bulunduğu ilçe sınırları içinde altı yıla kadar ikamet edenlere beş puan, altı yıl ve daha uzun süre ikamet edenlere on puan,
e) Herhangi bir sosyal güvencesi olmayanlara on puan,
f) Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kapsamında tarım sigortası olanlara beş puan,
g) Bakanlığın mevcut kayıt sistemlerine kayıtlılık süreleri altı yıla kadar olanlara beş puan, altı yıl ve daha uzun süre olanlara on puan,
ğ) Tarımsal örgütlere kayıtlılık süreleri altı yıla kadar olanlara iki puan, altı yıl ve daha uzun süre olanlara beş puan,
h) Tarım alet ve donanımlarına sahip olanlara beş puan,
ı) Kadın olanlara beş puan verilir.
Elli puan ve üzerine sahip mirasçı artık ehil mirasçıdır. Kendisine tarım arazisi özgülenen ehil mirasçı tarafından diğer mirasçılara tarımsal arazinin değeri belirlenerek mirasçılık payları oranında bir bedel ödenir. Diğer mirasçılara yapılan bu ödemenin hukuki niteliği miras payı niteliğindedir. Sulh hukuk hâkimi, mülkiyetin devrini uygun bulduğu mirasçıya, diğer mirasçıların miras paylarının bedelini mahkeme veznesine depo etmek üzere altı aya kadar süre verir. Mirasçı tarafından talep edilmesi hâlinde altı ay ek süre verilebilir. Belirlenen süreler içinde bedelin depo edilmemesi ve devir hususunda istekli başka mirasçı bulunmaması durumunda sulh hukuk hâkimi, tarımsal arazinin veya yeter gelirli tarımsal arazinin açık artırmayla satılmasına karar verebilir.
Ehil mirasçılık kurumunun ortaklığın satış suretiyle giderilmesinin istenmesine karşı beyan olarak ehil mirasçı olunduğu dolayısıyla satış suretiyle ortaklığın giderilmesinin mümkün olmadığının ileri sürülmekte olunduğu pratikte görülmektedir. Bu sebeple tarım arazilerinin mirasçılar dışında üçüncü kişilere satılmasının da önüne geçilebileceği bu düzenleme ile ortadadır.